ADAVET
Dostlar arasında sevgi bağı bazan devam etmediği gibi düşmanlık ve husûmet de devamlı olmaz. Çünkü ikisi de insanda temek huy olmayıp sonradan gelmedir. Arızî olan şeylerin değişmesi kabil ve göğüs sayfasından küçük bir sebeple giderilmesi mümkündür. Bazıları, kişilerin sevgi ve düşmanlığını; güzellerin yüzüne, çocukların ahdine (söz vermek) ve kadınların vefasına benzeterek: “Hiç birisinin varlığına güven ve bekasına itikat caiz olmaz” dediler.
Hakikaten nice sadakat vardır ki, dostluk derecesinde çok ileriye varmışken bir sebeple düşmanlığa dönüşür. Ve ne düşmanlık vardır ki, ateşi etrafı sarmışken zamanın geçmesiyle sevgi ve samimiyet nehrinden su içer.
İşte bu hikmetlere mebnîdir ki, akıllık kişiler düşmanlarla idare etme (geçinme) şartlarını tamamen geçersiz tutmazlar ve dostların sevgi bağlarına tam olarak güvenmeyi doğru bulmazlar.
Bir kimse ile aralarında düşmanlık meydana gelince onun kötülüklerinden bahsetmek caiz değildir. Zira böyle bir şey gizlenemeyeceğinden ve seninle beraber onu kötüleyen kişinin gidip ona söylemesi, yahut mahrem sandığı birine açıp oradan dolaşarak duyması mümkün olduğundan düşmanlığın şiddeti artar. Artar da ne olur? Ne olacak? İki tarafın hali başkalarına eğlence olur. Kimi öteye kimi beriye hak verip aralarında bir mesele rengine bürünür.
Bunun için münasip ve edebe uygun olan, sessizliği tercih etmek ve daha değerlisi nefsin kırılması mümkün olduğu taktirde lûtfile davranmak ve affetmektir. Çünkü iyi davranışla düşman dost olur, esli maceralar unutulur.
Kıymetli ömrünü daima düşmanlık ve husûmetle geçirerek keder ve huzursuzlukla geçen yıllara yazık!
Dış görünüşü bakımından dost görünüp fırsat gözeten düşmanın düşmanlığı; düşmanlığını açıkça belli eden düşmanın düşmanlığından daha beterdir. Nitekim hastalığı açık ve belli olan hastanın tedavisi, gizli olan hastanın tedavisinden dah zordur.
“Düşmanları esir sanma! Düşmanlar esir bile olsa bunların hareketlerine engel olmak gizli bir kokunun yayılmasına engel olmak kadar güçtür. Çalış, dikkatli ol ki, düşmanın hilesinden emin olma! O muhakkak can ve gönül ikliminin temiz havasını bozmaya çalışmaktadır.