3. EL VE NEFİS İLE CİHAD

Cihat kelimesi mutlak anlamda ifade olununca bu çeşidi akla gelir. Ku­laklar bunu duyunca hemen kâfirlere karşı yapılacak silahlı cihat düşünülür. Düş­mana ‘daru’l- harp’te hücum edip, saldırmamız, ya da bize saldırmaları halin­de, onlara karşı savunmamız akla gelir. Bir de kendi topraklarımızı onlar­dan temizlememiz düşünülür. Hiç şüphesiz bu, el ile (yani can ile) yapılan cihattır. Yani güç ve silah kullanılarak yapılan cihattır ki, buna sıcak savaş adı verilir. Bu, dışa karşı yapılan bir savaştır. Ancak bunun yanında el ile cihat deni­lince bu ifadeden daha da kapsamlıdır. Çünkü el ile cihat denilince sadece dıştaki kâfirlere karşı cihat değil, aynı zamanda mürtedlere (Müslüman iken dinden dönen­lere), asilere, zalimlere, fasıklara ve İslâm ülkesi aleyhine antlaşmaları bo­zanlara karşı yapılan cihadın her türlüsü bunun içine girer. Bu, bizzat iç savaş veya ‘dâhilî cihat’ adını alır. Bugün Müslümanların karşı karşıya bulundukları zillet­ten kurtulmalarının bir tek çaresi vardır. Bu, yeniden cihadı anlamak, ona dönmek ve bu göreve tekrarından sarılmaktır. Biz bu konuyu iki madde veya fıkra halinde sunacağız. İslâm ülkesi içinde el ile cihat ve dışa karşı el ile cihat. Biz bu iki maddeden birincisi üzerinde biraz fazlaca duracağız. İkincisini ise kısa geçeceğiz.

A-DARU’L-İSLÂM’DA (İÇTE) EL VE NEFS İLE CİHAD

İslâm ülkesinde el ve nefis ile yapılan cihat, çeşitlerinin en anlaşılamayanıdır. En çok zor olanıdır. Bunun şekilleriyse pek az anlaşılmaktadır. Bunun içindir ki, çoğunlukla bunun üzerinde durulmamış, birçok âlimler ise ellerini bundan çekmiştir. Birçokları ise konudan uzaklaşmış bulunmaktadırlar. Öyle ki yalancı bir vera’ (takva) ile mesele tatil edilmiştir. Atalete uğratılmıştır.

Kimileri de kara cahilliğiyle, kimi apaçık rezilce bir korkaklıkla bu cihadı bırakmış durumdadırlar. Halbuki bu cihat, bazen farz-ı ayın ve bazen da farz-ı kifaye olmaktadır. Kimi zaman mendup olarak görülmektedir. Bunun atale­te uğratılması İslâm topraklarında İslâm’ın itibar ve vakarının zarar görmesine sebep olmuştur. Boz­guncuların, heva ve hevesleri doğrultusunda yürüyenlerin hâkimiyetine ve galebe çalmasına kadar işi götürmüştür. Hatta Müslümanlar üzerinde irtidat eden­ler bile her yerde saldırıya geçmiş bulunmaktadırlar. Bunun içindir ki, bu cihat türünün yeniden hem bilimsel (ilmî) olarak ve hem pratikte uygulan­ması gerekmektedir. Şayet İslâm’ın bekası isteniyorsa bu, zorunludur. Şim­di biz bunun bazı şekillerini sunmaya çalışacağız.

a) Cenâb-ı Hak buyuruyor: “And olsun, eğer münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar ve şehirde kışkırtıcılık yapan (yalan haber yayan)lar (bu tutumlarına) bir son vermeyecek olurlarsa gerçekten seni onlara saldırtırız, sonra orada seninle pek az (bir süre) komşu kalabilirler. Lanete uğratılmışlar olarak; nerede ele geçirilseler yakalanırlar ve öldürüldükçe (sürekli) öldürülürler. (Bu), daha önceden gelip-geçenler hakkında (uygulanan) Allah (c.c.)’ın sünnetidir. Allah (c.c.)’ın sünnetinde kesin olarak bir değişiklik bu­lamazsın!” [41]

“Ey peygamber, kâfirlerle ve münafıklarla cihat et ve onlara kar­şı sert ve caydırıcı davran!” [42]

Münafıklar, kalplerinde hastalık olanlar, şehirlerde ve Müslümanlar ara­sında kışkırtıcılık yaparak yalan haber yayanlar, İslâm topraklarında (Daru’l-İslâm’da) olmalarına rağmen bunu yapıyorlarsa, ölümle tehdit edilirler. Çünkü ayet-i kerimenin hükmü açık ve kesindir. Gerçi kimileri şöyle diyor: Onları öldürmek, cezalarını vermek sadece imama yani devlet başkanına aittir.

Biz de deriz ki, evet bu doğrudur. Gerçi konuya ilişkin bilgiyi ileride göreceksiniz. Şayet Müslümanların bir İmamları (Halifeleri) yoksa bunlar da gücü ellerine almışlarsa durum ne olacak? Müslümanlar bunlara mı boyun eğecek? Yoksa bunlarla savaşacak mı? Şayet güçleri varsa bunları öldüre­cek mi? Eğer güçleri yoksa bunlara hazırlık yapacaklar mı? Bunun için ge­reken çalışmaları ve hizmetleri yürütecekler mi? Özellikle İslâm, artık yok olmayla karşı karşıya bulunmaktadır, o halde ne yapmak gerekiyor?

Hiç kuşkusuz farz olan durum şudur. Savaşmak için hazırlık yapacaklar, eğer güçleri varsa bunu hemen yerine getirecekler. Eğer güçleri yoksa güç yetirmek için gereken çalışmayı yapmak zorundadırlar, bu, kendilerine farzdır.

b) Müslim, Ubade b. Samit (r.a.)’ten rivayet ediyor. Ubade (r.a.) demiştir ki: ‘Biz Rasûlullah (s.a.v.)’a darlıkta, varlıkta, neşeli ve kederli zamanları­mızda, bize tercih yapıldığında dinleyip itaat etmeye, emirlik hususun­da ehil olanla kavga etmemeye ve nerede olursak hakkı söyleyeceğimi­ze, Allah (c.c.) hakkında hiç bir kınayıcının kınamasından korkmayacağımı­za bey’at ettik.’

Bir diğer rivayet ise şöyledir: Rasûlullah (s.a.v.) bizi davet etti. Biz de kendisine bey’at ettik. Bizden aldığı sözler arasında: Neşeli zamanımızda, kederli zamanımızda, darlığımızda, varlığımızda, üzerimize tercih yapıldı­ğında dinleyip itaat etmeye ve emirlik hususunda ehil olanla kavga etmeye­ceğimize dair aldığı bey’at da vardı. Ubâde:

Ancak hakkında elinizde Allah (c.c.)’tan bir hüccet bulunan aşikâr bir küfür görürseniz o başka!’ dedi.

Buharî (r.a.) de Enes (r.a.) yoluyla Rasûlullah (s.a.v.)’dan şöyle rivayet edi­yor:

“Dinleyin, itaat edin, şayet başınıza tayin edilen vali başı kuru üzüm gibi saçlı, siyah bir köle olsa bile, aranızda Allah (c.c.)’ın kitabını uyguladığı müddetçe..”

Rasûlullah (s.a.v.)’dan rivayet edilmiştir, buyuruyor ki: “Sizin üzerinize bir takım emirler tayin edilecektir. Siz onları tanıyıp itirazda bulunacaksı­nız. Her kim hoşlanmaz-kabul etmezse kurtulmuştur. Her kim itirazda bulu­nursa kurtulmuştur. Fakat kim de rıza gösterir ve peşinden giderse..” Bunun üzerine sahabî: Ey Allah (c.c.)’ın Rasûlü, onlarla savaşmayalım mı? Dediler. Rasûlullah (s.a.v.), “Hayır, namaz kıldıkları sürece.” Buyurmuşlardır. [43]

Buna göre idareciler ve hâkimler namaz kılmaz olduklarında, aramız­da Allah (c.c.)’ın kitabıyla hüküm vermez olduklarında, bir de küfre davet eder olduklarında, ümmeti kâfir yapma yolunda yürüdüklerinde acaba bunlarla savaşmak caiz midir, değil midir? Emir bu hususta açık ve nass ise gayet sarihtir. Mümin de feraset sahibidir, söylenileni kavrar.

c) Sahih bir hadiste İbn Mesud (r.a.)’un rivayetine göre, Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuşlardır:“Önceki ümmetler içerisinden benden önce gönderilen hiç bir peygamber yoktur ki, onlardan havarileri ve sahabesi vardı. Onlar onun sünnetine tutunuyor ve emrine yapışıyorlardı. Daha sonra gelen halefleri ise, yapmadıkları şeyleri söylüyorlar ve emr olunmadıkları şeyleri işliyorlar. Her kim eliyle (güç kullanarak, her türlü silahtan ve güç­ten yararlanarak) onlarla cihat ederse o mümindir. Her kim onlarla diliyle cihat ederse o mümindir. Her kim kalbiyle onlarla cihat ederse o da mümindir. Artık bunun ötesinde imandan hardal danesi kadar bir şey yoktur.”

Rasûlullah (s.a.v.) genel bir serbestiyle her mümine, kâfirlere karşı eliy­le cihada izin vermiştir. Güç kullanabilir demiştir. Nitekim münkerin el ve güç kullanılarak ortadan kaldırılmasına da izin vermişlerdir, bu izin her bir mümin içindir.

“Sizden her kim bir münkeri görürse, derhal eliyle (tüm gücüyle) he­men değiştirsin. Eğer buna güç yetiremezse hemen diliyle önlesin. Şayet buna da güç yetiremezse kalbiyle buğzetsin. Bu sonuncusu ise, imanın en zayıf derecesidir.”

d) Hanefî mezhebi âlimleri derler ki:

Bu konuda ‘Esas şudur; her Müslüman kişi, bir Müslüman’ın zina yaptığını görür­se, gören Müslüman’a o kimseyi öldürmesi helâldir... Buna göre: Zulümle büyüklenen, yol kesici olan, (milletten) zorla para alan, bütün zalimler en az bir değerle kıymet taşıyan bir şeyde zulmedenler, tüm büyük günah işle­yenler, buna koşanların hepsinin öldürülmeleri mubahtır. Öldürenler ise yaptıklarından ötürü sevap kazanırlar...’

Nasıhî ise, eziyet yapan her eziyetçinin öldürüleceğine ilişkin fetva vermiştir.

‘Vehbaniyye’ adlı kitabın şerhinde ise, ülkeden bunları sürgün etmekle, müfsidlerin ve bozguncuların evlerine hücum etmekle fetva verilmiştir. Ay­nı zamanda yine bu eserde böylelerinin evlerinden çıkarılmakla, evlerini başlarına yıkmakla ve şarap küplerini kırmakla fetva vermiştir. Yani bunla­rın yapılması bu kimselere karşı mubahtır.

Her bir Müslüman bu görevi, kişi doğrudan doğruya günaha girişti­ğinde müdahale etmesi ve gerekeni yapması caizdir.

Biraz önce sunduğumuz bazı ifadeleri İbn Abidîn merhum şerhte şöyle açıklamaktadır:

Zulümde mükabir (büyüklenen): Yani üstün geldiği ve gücü olduğu için zorla ve alenen alan kimse.

Kutta-ı Tarik (Yol kesenler): Adam bir yolculuğa çıkar ve yolda bir yol ke­seni görse, onu öldürmesi hakkıdır. Gerçi bu yol kesici olan kimse, o kimse­ye karşı zarar verici bir davranışta bulunmasa da, yolcunun onu öldürme hakkı vardır. Çünkü başkalarını onun şerrinden ve ezasından kurtarması söz konusudur.

Büyük günah işleyenler: Yani fesatçılığı yapan her kimse buna dâhil­dir. Meselâ sihirbaz, yol kesici, hırsız, oğlancı ve insanlara zarar veren her boğaz sıkan kimse, şayet öldürülmekten başka ıslah çaresi yoksa öldürülebilir.

A’vine: Sanki bu kelime ‘Maîn’kelimesinin ya da ‘A’van’ kelimesi­nin çoğulu durumundadır. Aynı zamanda mana itibariyle bu kelimelerin manasınadır. Bundan maksat devlet erkânını ve idarecileri kötülük yapma­ya, bozgunculuğa sevk eden, onlara bu yolda önayak olan kimse ya da kim­seler demektir.

Nesefî’nin telif ettiği: ‘Ahkâmu’s-Siyase’ adlı risalede deniyor ki: Şeyhu’l-İslâm’a, a’vine’nin, zalimlerin ve yol göstericilerinin fetret dönemlerinde öldürülmesi hakkında sorulmuş ve şu cevabı vermiştir: Bunları öldürmek mubahtır. Çünkü bunlar yeryüzünde bozgunculuk çıkarmak için çalışıp duruyorlar.

Yine denildiğine göre, gerçekten bu kimseler duraklama dönemlerinde suç işlemiyorlar ve gizleniyorlar, o zaman ne yapılmalı? Demiştir ki, bu onların zorunlu bir duraklamasıdır. Şayet serbest bırakılsalar, fırsat bulsalar hemen aynı şekilde aynı suçları yapmaya koşacaklardır. Nitekim böyle olduğunu da her zaman görmekteyiz.

Demişlerdir ki: Şeyhü’l-İslâm Ebu Şuca’a sorduk, bu durum hakkında şöyle fetva verdiler. ‘Bunların öldürülmesi mubahtır. Öldüren ise sevap kazanır.’

İbn Abidîn (r.a.), Nasihî’nin fetvasına ilave olarak diyor ki: Nasıhî, her eziyet verenin öldürülmesinin vacip olduğunu belirtiyordu. Ola ki, bu­rada vaciplik, imama (devlet başkanına, Halifeye) ya da naibine göredir. Bunların dışındaki yönetici olmayan Müslümanlara ise öldürmek vacip değil, mubahtır.

Yine İbn Abidîn merhum ‘Hücum ile...’ kelimesine şöyle bir ilâvede bulunuyor: ‘Ahkamu’s-siyase’ ve ‘el-Münteka’da demiştir ki: Bir kimsenin evinde çalgı aletlerinin sesini biri duysa, oraya derhal müdahale edebilir. Çünkü adam evinde çalgıyı yüksek sesle çalmakla ve bu sesi çevresine duyurmakla, evini eğlence yeri haline getirmiş ve evinin dokunulmazlığını yitirmiştir. Sadru’ş-şehîd bizim hanefî âlimle­rimizden anlattığına göre evinde fısk ve fesadın her türünü alışkanlık hali­ne getiren kimsenin evi başına yıkılır. Öyle ki bozguncuların ve müfsitlerin evlerine baskın yapmakta herhangi bir sakınca yoktur. Nitekim Hz. Ömer (r.a.), evinde nevha yapıp şarkı söyleyen bir kadının evine girer ve o kadını kırbaçla döver, bu esnada üzerinden yüz örtüsü düşmüş. Bunun üzerine kendisine söylenen söylenmiş, o da şöyle demiştir: Bu kadın mademki haramla uğraşıp durmaktadır. Artık bunun mahremliği kalma­mıştır. Böylece bu kadını cariyelere katmıştır...

Yine Hz. Ömer (r.a.)’den ri­vayet olunmaktadır: Kendisi içki içilen bir evi (bugünkü anlamda içkili ye­ri, şaraphaneleri, meyhaneleri) yaktırmıştır. Saffar ez-Zahid’den gelen riva­yete göre, fasıkların evinin yıkımıyla emir verilir.’

Yine İbn Abidin ‘Onu her bir Müslüman yerine getirir...’ ifadesine şu ilaveyi yapmaktadır: Yani gerekli ve vacip olan tazir görevini yerine getirir. Çünkü bu, Allah (c.c.)’ın hakkıdır. Bu, tıpkı münkeri izale etme türünden bir şey­dir. Şarî yani kanun koyucu Allah (c.c.) ise, herkesi buna görevli kılmıştır. Çünkü Rasûlullah (s.a.v.)’ın diliyle şöyle buyrulmuştur:

“Sizden her kim bir münkeri (kötülüğü) görürse, derhal eliyle onu önlesin...”

An­cak had cezaları böyle değildir. Çünkü bunu yüklenme görevi İslâm devlet yetkilisinden başkasına verilmemiştir. Halifeye, naibine ve valilere veril­miştir. Halbuki tazir cezası ise had cezaları gibi değildir. Bu, kazif yani iftira ve benzeri şeylerle kul için vacip olan bir hak olmaktadır. Çünkü işin davaya götürülmesiyle, ancak hâkim gereken cezayı uygular.’

[41] Ahzab sûresi, 33/60-62.

[42] Tevbe sûresi, 9/73.

[43] Müslim, Ebu Davud, Tirmizî.