‘Hicap’, utanmak ve kendini hatalı, kusurlu bilerek suçluluk duygusunu hissetmek demektir.

Bu duyguya, kötülüklerden arınmış vicdana ve ahlâk kurallarına saygı ile, utanmak (haya) da denilir. Diğer güzel ahlâk ve davranışlarında olduğu gibi bunda da ifrat ve tefrit (aşırılıklar) çirkin sayılmıştır.

Çoğu zaman; ahlâk kurallarına saygılı, sağlam vicdan sahibi, haya sahibi kişiler hata yaptıklarında affedilir ve iyiliklerle karşılık görürler. Yani şiddet zamanında ve olayların derinleştiği anlarda kızaran yüzler, kendilerine hakim olan kişiler pişmanlık üzüntüsünden kurtulurlar.

Kısa süreli sakıncaları dikkate alarak, her şeye ve her söze boyun eğmek, vehim ve hayallere uymak doğru değildir. Bu davranışlar da doğru düşünmeye, rızık kazanmaya ve insanlarla ülfet ve sohbete engeldir.

Böyle kuruntulu kişiler çoğunlukla korktukları şeylerle karşılaşırlar.

Tasavvufçulara göre ‘Hicap’ ‘bu oluş alemindeki suretlerin, Hakk’ın tecellisinin kabulüne engel olacak derecede kalpte yer tutmasıdır. Bunu yırtıp geçmedikçe insana Hakk’ın tecellisi kolayca olmaz. (1)

-----------------------------

(1) Tasvir-i Ahlâk, A. Rıfat